Oude Journalistiek (2)

Renate Dorrestein daagt de literatuurcriticus uit zijn oogkleppen af te doen, romans óók - juist - op morele vraagstukken te bevragen en de literair-technische aspecten niet boven alles te stellen.

"Romans onderzoeken wat het betekent mens te zijn, ook in onmenselijke omstandigheden. Romans dagen ons uit ons te verdiepen in dilemma’s die niet de onze zijn. Fictie verruimt de blik en helpt de eigen en andermans onvolkomenheden onder ogen te zien."

Hoe moet het dan wel? Dorrestein geeft de critici huiswerk mee:

* Wees waarheidsgetrouw. Recenseren is een vorm van journalistiek.
* Beweer niet dat een auteur iets ‘niet ambieerde’ in zijn boek. Schrijvers maken bewuste keuzes.
* Vertaal je afkeer van de ethiek van een verhaal niet in vermeende esthetische of ‘literaire’ tekortkomingen.
* Vraag je bij een negatief oordeel af: faalt het boek, faalt de schrijver of ben ik hier bevooroordeeld?
* Wantrouw jezelf als je vindt dat literatuur en moraal elkaar uitsluiten.
* Beschouw het ook als je taak om ontlezing tegen te gaan.
* Denk niet dat lezers negatieve recensies verkiezen boven positieve.

(Bron NRC Handelsblad van 27 november)

Oude journalistiek (1)

Pauw & Witteman, maandagavond 23 november. Een van de gasten is Tofik Dibi, kamerlid namens GroenLinks, die met een manifest komt om het integratiedebat in Nederland nieuw leven in te blazen. Hij wil stoppen met reageren op Wilders en zijn discriminerende uitlatingen, maar een positief geluid laten horen van hoog opgeleide, goed geïntegreerde moslims (zoals hij zelf).

Een goed initiatief, van een jongen met overtuiging en een heldere blik.

Ondervraag hem. Ondersteun hem. Geef hem de kans om ons kijkers te inspireren. Wens hem succes. Maar nee, het enige wat er gebeurt, is dat het hele plan in mootjes wordt gehakt door opa Witteman.

'Het klinkt zo aardig, maar...'

En dan volgt de gebruikelijke provocerende manier van vragen stellen: het plan is naïef, het is gedoemd te mislukken, de angst haal je niet weg, je redt het niet, je valt Femke Halsema af. En dit alles met een ironisch glimlachje om de mond van de gastheren: kijk die kleine naïeve kut-Marokkaan nou eens spartelen met al zijn positiviteit.

Het aloude journalistieke spelletje is: Dwing de geïnterviewde in een hoek, kijk hoe hij zich eruit redt en als hij net op het droge is duw je hem weer onder met nog zo'n cynische vraag van je lijstje. Dat is dan leuke televisie en een goed interview. (Gelukkig zat daar ook actrice Anna Drijver, die Witteman fijntjes wees op zijn manier van doen. Dat het hier nou precies om gaat! Dat zo'n plan nou eens niet met negativiteit wordt benaderd. Dat was zeer moedig van haar.)

Is het tijd voor pensioen, meneer Witteman? Of, spannender, maar in uw ogen waarschijnlijk naiëf, is het tijd voor een nieuwe vorm van journalistiek? Een journalistiek die kritisch meedenkt en toch ondersteunt?

Bedtime Stories

Paul Auster

Human beings need stories and we're looking for them in all kinds of places, whether it's television, whether it's comic books or movies, radio plays, whatever form, people are hungry for stories. Children, I mean, think of your own childhood, how important the bedtime story was. How important these imaginary experiences were for you. They helped shape reality and I think human beings wouldn't be human without narrative fiction.

Paul Auster

I love the internet.
Opeens sta ik oog in oog met Paul Auster.
Paul Auster! Iemand die ik als schrijver zo mateloos bewonder dat ik al verlegen word bij het bekijken van zijn filmpjes op internet. Vreemd, maar waar.
Kijk mee. Luister. En lees zijn boeken.

Don't be a writer

Paul Auster

So when I talk to young writers, I mostly tell them, don't do it. Don't be a writer, it's a terrible way to live your life, there's nothing to be gained from it but poverty and obscurity and solitude. So if you have a taste for all those things, which means that you really are burning to do it, then go ahead and do it. But don't expect anything from anybody. The world doesn't owe you anything and no one is asking you to do it. And I suppose it's this feeling of accomplishment that young people feel sometimes is that, "Well, of course my book should be published! Of course I should be able to earn a living out of this." Well, it just doesn't work that way.

Koerikoeloem

De dichtbundel Koerikoeloem van Tjitske Jansen heb ik al aan veel mensen cadeau gegeven. Ook in mijn cursussen heb ik er flink reclame voor gemaakt. Met deze bundel rekt Tjitske Jansen het begrip poëzie op. De bundel is niet alleen hoogst origineel, maar ook moedig. En nu een prijs!

Tjitske Jansen is met de bundel Koerikoeloem de winnaar van de Anna Bijns Prijs 2009.

Uit het juryrapport:
‘Koerikoeloem werpt een originele, gewaagde en verfrissend humoristische blik op tragische gebeurtenissen. Het vormt in z’n diversiteit zo’n compact geheel dat de jury er niet omheen kan. De bundel is licht en donker. De bundel waaiert uit en bindt in. De bundel houdt afstand en schrijnt op de huid. De bundel is een samensmelting van contrasten die schitteren als een juweel.’

Hoera. Hoera. Hoera.

Tussenstand (4)

Tussentijd is behoorlijk persoonlijk. Van toon. Qua onderwerpen.

Toch zijn er duidelijke privacy-grenzen die ik bewaak. Zo zal ik nooit foto's van mezelf en mijn naasten publiceren. Ik schrijf regelmatig over mijn gezin, vooral vanuit mijn verbazing over de manier van samenleven waarin ik verzeild ben geraakt. Vrienden, man, kinderen komen zo nu en dan langs, maar het gaat altijd uiteindelijk over mij. Mijn beleving. Mijn verwondering. Mijn vragen.

Ijdeltuiterij? Ja, misschien, maar ik noem het liever authentiek. Net zoals ik mijn cursisten in het Schrijfatelier altijd aanmoedig om te zoeken naar een eigen verhaal, een eigen stem, zo experimenteer ik zelf al zoekend op Tussentijd. Tussentijd is atelierwerk.

Hiermee is Tussentijd eigenlijk uitermate representatief voor het werk in Schrijfatelier. Corporate, genoeg? Ja, voorlopig wel, lijkt me.

p.s.
Hoef ik dan helemaal niets aan Tussentijd te veranderen? Jawel. Mijn profiel was teveel die van een hobbyist. En de definitie van Tussentijd was bij nader inzien een wollig verhaal. Maar dat is inmiddels aangepast. En hopelijk verhelderd.

Tussenstand (3)

Al schrijvend vind ik uit wat Tussentijd voor me betekent. En in Tussentijd ondervind ik wat schrijven voor me kan zijn.

Je kunt je suf piekeren over de blogosfeer en jouw plek daarin, je kunt proberen van te voren te bedenken wat voor blog je beoogt - uiteindelijk groeit een weblog onder je handen. Althans zo vergaat het mij.

Onderwerpen dienen zich aan. Een schrijfstijl ontstaat. Heel vaak begin ik met een intentie die ik uiteindelijk niet terugvind in het stukje dat ik publiceer. Tijdens het schrijven verandert het schrijven van richting. Of kiest het een eigen koers.

Zo vind ik al schrijvend uit waarover ik wil schrijven. En hoe ik erover wil schrijven. De kunst is om dat te laten gebeuren. Tussentijd is eigenlijk niets anders dan een openbaar schrijfonderzoek.

Wordt vervolgd.

Tussenstand (2)

Waarom had ik Tussentijd ook alweer geopend? Wat beoogde ik destijds en wat is het nu? En wat wil ik ermee? Wat is er allemaal mogelijk?

Vragen. Vragen. Vragen. Ja, ja, zo'n cursus schudt de boel weer eens lekker op.

Het begon met de almaar terugkerende (terechte) vraag van nieuwe cursisten van het Schrijfatelier: Wat schrijf je zelf?

Ik vond het een lastige vraag, omdat ik altijd schreef en schrijf en zal schrijven, maar dat niet zo snel kan 'bewijzen'.

Ik heb een interviewbundel op mijn naam staan. En ik heb wel eens poezie gepubliceerd. Maar dat is al een tijdje geleden en hoe lang kan je op zulke uitgaven teren? Bovendien had ik geen zin om al die trouw volgeschreven dagboeken te delen. En mijn ambitie om een roman te schrijven, dat ging al helemaal niemand iets aan.

En zo ontstond Tussentijd. Om te laten zien dat ik schrijf. Een verzameling bewijsstukjes.

Wordt vervolgd.

Tussenstand (1)

Gisterenavond workshop Corporate Blogging. De docent Jeroen Mirck hield een onderhoudende en informatieve powerpointpresentatie over de blogosfeer, zoals dat heet.

Gaandeweg de avond kwam ik erachter dat Tussentijd (dit blog, dus) eigenlijk een vorm van corporate blogging is.

Tussentijd bevat namelijk persoonlijke verhalen (of, doorkijkjes, zoals een lezer het eens noemde) van de directeur van het Schrijfatelier. En dat ben ik, dus.

Wordt het niet de hoogste tijd om dit weblog ook als zodanig te gaan positioneren? Maar moet ik dit blog dan aanpassen? Qua stijl? Qua onderwerpen? En hoe dan?

Veel vragen om mij aan te warmen tijdens de lange, koude rit terug naar Amsterdam.
Wordt vervolgd. Tussenstand op Tussentijd. Op zoek naar antwoorden.

Proportie

Schoonvader op antwoordapparaat.

Ik ben mijn portefeuille kwijt. (ZUCHT) Ik heb overal gezocht. Ik kan hem niet vinden. Ik weet niet wat ik moet doen. (ZUCHT) Mijn hele huis ondersteboven gehaald. Ik ben helemaal buiten (HELE DIEPE ZUCHT) ja, eh, buiten ... proportie.

Schoonvader heeft de ziekte van Alzheimer. En dan ben je kennelijk soms, ja, helemaal soms buiten proportie.

(Later portefeuille teruggevonden, lag in de badkamer.)

Tederheid

Van wie heb je tederheid geleerd?

(Zo'n vraag in de biodanza-les die blijft nahangen.
Leuk soort vragen, vind ik tegenwoordig.
Had ik vroeger afgedaan als weeiig gezwets.
Tegenwoordig houd ik openlijk van weeiig gezwets.
Heb minder te verliezen. Ben minder bang.)

Mijn koppige reflex was: Puh, van niemand, ik heb het mezelf geleerd.

Maar nee, dat klopt niet. Mijn oudste zus. Mijn moeder. Mijn oudste zoon. Mijn eerste vriend: vuilnisbakkenhondje Uno. Man. Zelfs mijn vader. Vriendin J. Jongste zoon. Ja, allemaal hebben ze me op de een of andere manier tederheid geleerd.

En nu is het een kwestie van doorgeven, die tederheid.